Nie rozumiesz tesktu na egzaminie z angielskiego, chociaż znasz na pamięć długie listy słówek? Zastanawiasz się dlaczego?
The government failed to address the local community’s concerns.
Jest duża szansa, że znasz każde słowo w tym zdaniu. Ale czy rozumiesz je wszystkie tak samo jak autor tekstu i egzaminator? Jeśli address przetłumaczyłeś jako „adres”, fail jako „oblać (egzamin)”, to właśnie odczytałeś to zdanie niezgodnie z jego treścią. To najczęstszy powód, dla którego uczniowie z dużym zasobem słownictwa wypadają słabo na egzaminie z czytania zarówno na egzaminie ósmoklasisty, jak i na maturze rozszerzonej oraz na egzaminach STANAG czy Cambridge.
Co to właściwie znaczy „znać słowo”?
Znajomość i rozumienie słowa to nie jest jego tłumaczenie na język ojczysty. Znajomość słowa zawiera również inne aspekty. Paul Nation, uznany językoznawca, zajmujący się metodyką nauczania słownictwa w języku obcym, wymienia trzy następujące elementy znajomości słowa:
- forma — jak wygląda, jak brzmi, z jakich części się składa
- znaczenie — z czym się łączy pojęciowo, jakie ma zabarwienie, jakie mamy skojarzenia z tym słowem
- użycie — w jakich strukturach gramatycznych występuje, z jakimi słowami się łączy (kolokacje), w jakim jest rejestrze (słowo formalne, półformalne, nieformalne).
Repetytoria ósmoklasisty i maturalne przedstawiają listę słówek i wyrażeń wraz z ich jednym, prostym, najbardziej oczywistym tłumaczeniem na polski. Podobnie wygląda sytuacja na wielu kursach przygotowujących do egzaminów STANAG – również tych oferowanych na uczelniach wojskowych. Co więcej, uczniowie / studenci są zachęcani do pamięciowego opanowania tych list i następnie testowani ze znajomości tych list, a nie z zastosowania słów i wyrażeń w szerszych kontekstach. Na przykład:
take in – zwęzić
stare – gapić się
concern – dotyczyć
fail – nie zdać (egzaminu)
Jest to połączenie zaledwie dwóch elementów: tego, jak słowo wygląda, z jednym polskim odpowiednikiem. O gramatyce, kolokacjach i rejestrze taka lista nie mówi nic. Stąd poczucie „umiem słówka, a nic nie rozumiem”.
Ile słów musisz znać, żeby zrozumieć tekst?
Badanie opisane w pracy Hu, M., & Nation, I.S.P. (2000): Unknown vocabulary density and reading comprehension ustaliło, że uczący się języka obcego muszą znać 98% jednostek leksykalnych, by osiągnąć wystarczające zrozumienie tekstu. Oznacza to, że jedno słowo na pięćdziesiąt może być czytelnikowi nieznane. Jest to jedno z najczęściej cytowanych badań w ddaktyce słownictwa, chociaż późniejsze próby replikacji, m.in. Kremmel i in. (2023), nie potwierdziły tego wyniku. Laufer (2021) przyjmuje, że 95% to minimalne wymagane pokrycie (czyli czytelnik może nie znać jednego słowa na dwadzieścia), a 98% optymalne. Laufer i Ravenhorst-Kalovski (2010) zbadali, jak zasób słownictwa przekłada się na pokrycie tekstu. Przy znajomości 5000 rodzin wyrazowych czytelnik rozpoznaje około 96% słów w tekście, przy 8000 — około 98%. Co ciekawe, każdy kolejny tysiąc słów podnosi pokrycie tekstu coraz mniej, ale wynik w teście czytania rośnie dalej równie szybko. Innymi słowy: powyżej pewnego progu o zrozumieniu decyduje już nie liczba znanych słów, lecz to, jak dobrze się je zna.
Pięć powodów, dla których znane słowo zawodzi na egzaminie
- Polisemia
Polisemia to wieloznaczność słowa – jedno słowo ma różne, ale zwykle powiązane ze sobą znaczenia. W angielskim większość słów jest wieloznaczna, to znaczy, że jedno słowo użyte w różnych kontekstach oznacza różne rzeczy. Jeśli uczysz się listy słówek, gdzie każde z nich ma podany tylko jeden polski odpowiednik, to znasz jedno znaczenie. Egzamin natomiast może testować inne znaczenia tego wyrazu.
Na przykład:
What’s your address? – Jaki jest twój adres?
We need to address this problem as soon as possible. – Musimy zająć się tym problemem jak najszybciej.
2. Kolokacje
Kolokacje to naturalne połączenia słów w danym języku. Te słowa razem brzmią dobrze i niosą konkretne znaczenie. Ważne, aby takich połączeń uczyć się od razu. I znowu lista słów się tutaj nie sprawdzi – będziesz znać pojedyncze słowa, ale nie będziesz rozumieć znaczenia całego wyrażenia.
Przykłady kolokacji:
raise concerns – wzbudzić niepokój, wyrazić obawy
pose a threat – stanowić zagrożenie
meet the requirements – spełnić wymagania
3. Związki frazeologiczne i inne utarte zwroty
Są to grupy słów, które zawsze występują razem i mają określone znaczenie jako cała grupa. Tłumaczenie takich wyrażeń słowo po słowie nie ma sensu.
Przykłady związków frazeologicznych:
in the wake of – w następstwie
at the expense of – kosztem (czegoś)
make ends meet – wiązać koniec z końcem
4. Słowa i wyrażenia, które zmieniają znaczenie zdania na przeciwne
Jedno takie słowo zmienia odpowiedź w teście na przeciwną. Tego typu wyrażenia stanowią kruczki egzaminacyjne i są źródłem błędów w testach wielokrotnego wyboru i zadaniach typu prawda / fałsz.
Przykłady takich słów:
hardly / barely – prawie nie, ledwo
unlikely (to) – mało prawdopodobny, wątpliwy
fail to (do) – nie zrobić czegoś (co było oczekiwane); zaniechać
5. Nieznajomość formy słowa
Słowo znane wzrokowo nie jest rozpoznawane słuchowo lub odwrotnie – słowo znane ze słuchu nie jest rozpoznawane wzrokowo. Dodatkowo w testach ze słuchu niektóre wyrazy łączą się ze sobą. Na przykład w mowie ciągłej could have been brzmi jak jedno słowo. W tym przypadku chodzi bardziej o brak wprawy niż samą nieznajomość słownictwa.
Na czym polega nauka słówek w kontekście?
Metoda 3 Z: zastosuj trzy poniższe kroki, żeby prawidłowo uczyć się słówek w kontekście i zapamiętać je na długo. Pozwoli Ci to nie tylko zdać egzamin z bardzo dobrym wynikiem, ale też stosować to słowo w życiu – wtedy, kiedy używasz angielskiego w pracy, na wakacjach lub w życiu codziennym. Czy nie taki jest główny cel nauki języka obcego?
- Zauważ – nie wypisuj słowa, wypisz całe zdanie, w którym je spotkałeś.
- Zbadaj – sprawdź, z czym się łączy interesujące Cię słowo, jaka struktura po nim następuje, w jakim rejestrze występuje (czy jest to słowo formalne, nieformalne, półformalne). Na tym etapie spróbuj odgadnąć znaczenie słowa z kontekstu. Zajrzyj do słownika, np. diki.pl. Sprawdź inne przykłady zdań z tym słowem.
- Zbuduj — napisz jedno własne zdanie, w którym to słowo dotyczy Twojej rzeczywistości.
Krok trzeci jest niezwykle istotny i absolutnie nie można go pomijać: dopiero produkcja własnego zdania wymusza podjęcie decyzji o gramatyce i kolokacji, a tym samym zastosowanie wyrazu w praktyce i włączenie go do swojego zasobu słów.
Przykład krok po kroku — słowo address
Jak może to wyglądać
ADDRESS
The government failed to address the local community’s concerns.
| Znaczenie (w tym kontekście) | zająć się czymś, odnieść się do czegoś (nie „adres”) |
| Kolokacje | address a problem / an issue / concerns / the root causes / a challenge |
| Gramatyka | address + rzeczownik, bez przyimka (typowy błąd Polaków address to the problem) |
| Rejestr | formalny: raporty, prasa, dokumenty urzędowe i wojskowe (nie używa się w luźnych codziennych rozmowach) |
| Dodatkowy ciekawy element | fail to — zdanie mówi, że rząd nie zajął się problemem (pominięcie tego elementu odwraca znaczenie całego zdania) |
Własny przykład: My school failed to address the problem of noise in the corridors during breaks.
Przygotowanie takich notatek razem ze sprawdzeniem znaczenia i przykładów w słowniku zajmie Ci najwyżej 10 minut, a z mojego doświadczenia wynika, że słowo opracowane w ten sposób zostaje w pamięci znacznie dłużej. Dzięki własnemu przykładowi łatwo do tego słowa wrócisz, bo treść wyrażona w przykładzie dotyczy Twojego własnego życia – jest Ci po prostu bliska.
Pamiętaj!
Przede wszystkim powinieneś robić notatki ręcznie. Z moich obserwacji wynika, że uczniowie, którzy mają zwykłe papierowe zeszyty, w których własnoręcznie robią notatki osiągają znacznie szybsze postępy w nauce. Zeszyty należy później regularnie przeglądać, żeby utrwalać wiedzę. Zeszyt nie powinien być duży ani ciężki, żeby można go było łatwo włożyć do torebki lub plecaka i przeglądać wzłą komunikacji miejskiej, w czasie przerwy kawowej w pracy lub na ławce w parku podczas spaceru z psem.
Ile słów dziennie wystarczy?
Jeżeli chcesz się intensywnie przygotowywać do egzaminu, to powinieneś opracować 5-6 słów dziennie według metody 3 Z (zauważ – zbadaj – zbuduj). Musisz je opracować w pełni, czyli przepisać całe zdanie ze słowem, sprawdzić kontekst gramatyczny, wymyślić własny przykład. Nie pomijaj żadnego elementu. Z mojego wieloletniego doświadczenia jako nauczycielki języka angielskiego wynika, że pełne opracowanie 5-6 słówek dziennie daje o wiele lepszy efekt niż pobieżne przejrzenie listy 50 słówek.
Rób odręczne notatki w zeszycie i koniecznie wracaj do wcześniejszego materiału. Przeglądaj zeszyt, czytaj swoje notatki, zapamiętuj swoje własne przykłady. Badania Kim i Webba (2022) na próbie ponad trzech tysięcy uczących się pokazują, że nauka rozłożona w czasie daje wyraźnie lepsze wyniki niż skumulowana. Lepiej powtarzać krótsze partie materiału w powracających sesjach niż jednorazowo wkuwać cały opracowany materiał. Im dłużej materiał ma zostać w pamięci, tym dłuższe powinny być przerwy między powtórkami. Do egzaminu za tydzień powtarzaj codziennie; do egzaminu za trzy miesiące wracaj do materiału co kilka dni, potem co dwa tygodnie.
Tą metodą pracuję szczególnie z osobami, które przygotowują się do egzaminu STANAG 3 (reading, listening). Studenci uczelni wojskowych (np. WAT w Warszawie, AWL we Wrocławiu) muszą zwykle zdać reading i listening, żeby uzyskać dyplom ukończenia studiów i promocję. Wielu z nich ma z tym ogromną trudność właśnie dlatego, że na studiach zmuszani są do opanowania długich list słówek bez kontekstu i zrozumienia poszczególnych aspektów znaczenia tych słów. Kiedy przychodzą do mnie na zajęcia, nie cierpią angielskiego, ale już po paru tygodniach nauki metodą 3 Z (zauważ, zbadaj, zbuduj) zaczynają lubić naukę i rozwiązywanie testów. Mój ostatni kursant miał kilka nieudanych podejść do readingu (uzyskał 11-12 punktów). Pokazałam mu metodę 3 Z i już po trzech miesiącach nauki ze mną zdał egzamin na 15 punktów (14 punktów wystarczy, żeby zaliczyć).
Jak zastosować tę metodę do STANAG 6001, matury i egzaminu ósmoklasisty?
Przy przygotowaniach do każdego egzaminu musisz przede wszystkim korzystać ze starych arkuszy, żeby poznać specyfikę danego egzaminu. Słownictwo i typy zadań zwykle się powtarzają, dlatego po rozwiązaniu kilku testów przy zastosowaniu metody 3 Z do opracowania nowych słówek zauważysz, że idzie Ci to znacznie łatwiej i lepiej. Oprócz tego warto sięgnąć po inne materiały.
- STANAG 6001 poziom 3 – czytaj teksty prasowe o polityce międzynarodowej, bezpieczeństwie, gospodarce. Testy z poprzednich lat pobierzesz ze strony Wojskowego Studium Nauczania Języków Obcych. W tekstach na poziomie 3 kluczowe są czasowniki opisujące nie czynności fizyczne, lecz procesy i relacje, np. address, undermine, mitigate, entail. Nazywam je roboczo abstrakcyjnymi, bo łączy je jedna cecha: znaczenie każdego z nich zmienia się wraz z rzeczownikiem, który po nim stoi, więc nie da się ich opanować przez tłumaczenie. Zwracaj uwagę na kolokacje formalne i wyrażenia spajające tekst (connectors), np. although, whereas oraz therefore, hence, thus. Sprawdzaj regularnie moją sekcję STANAG 6001. Tam pojawiają się materiały, z których można skorzystać za darmo.
- Matura rozszerzona – na stronach CKE oraz arkusze.pl znajdziesz kopalnię testów z poprzednich lat. Korzystaj z nich. Rok przed maturą zacznij robić jeden test na tydzień. Nie zapomnij o pisaniu wypracowań – pracuj ze sztuczną inteligencją, która Ci wypracowania będzie sprawdzać, ale nie wyręczaj się AI całkowicie. Oprócz tego czytaj teksty publicystyczne i popularnonaukowe, oglądaj filmy i seriale wyłącznie po angielsku. Korzystaj z dobrej książki do gramatyki na poziomie B2/C1 i zwróć uwagę na słowotwórstwo. Znajdź doświadczonego nauczyciela, który poprowadzi Cię przez proces przygotowania. W mojej bazie materiałów na pewno znajdziesz coś ciekawego.
- Egzamin ósmoklasisty – korzystaj z testów dostępnych na stronach CKE oraz arkusze.pl. W ósmej klasie rób jeden arkusz na tydzień i koniecznie pisz wypracowania! Oprócz tego czytaj po angielsku, co tylko wpadnie Ci w rękę (krótkie teksty użytkowe, np. wiadomości, opisy produktów, recenzje filmów). Oglądaj filmy i seriale po angielsku. Jeśli grasz w gry komputerowe, to przejdź na angielskie wersje. W mojej bazie materiałów znajdziesz tabelki gramatyczne i ćwiczenia, które mogą Ci pomóc.
Kiedy sama metoda 3 Z nie wystarczy
Metoda 3 Z (zauważ, zbadaj, zbuduj) zakłada sprawne działanie pamięci roboczej i przetwarzania fonologicznego. U sporej części osób te procesy działają trochę inaczej.
- przy dysleksji krok „zauważ” wymaga wsparcia wielozmysłowego, bo sama analiza wzrokowa nie wystarcza. Osobom z dysleksją przydaje się wsparcie indywidualnego nauczyciela. Nauczyciel może wskazać pewne reguły, budowę słowa, skojarzenia z innymi podobnymi słowami z tej samej rodziny. Zwykle dla osób z dysleksją okazuje się to bardzo pomocne i pomaga w tworzeniu własnego zasobu słownictwa.
- przy ADHD problemem nie jest metoda, tylko utrzymanie systemu. Tutaj sprawdzą się krótsze sesje i zewnętrzna struktura, np. w postaci prywatnego nauczyciela, rodzica, kalendarza, który będzie przypominał o nauce i pilnował czasu.
Od lat pracuję z uczniami z dysleksją i ADHD. Przy drobnych dostosowaniach metody 3 Z na lekcjach indywidualnych osiągamy wspaniałe wyniki (przykładowe wyniki w latach 2024-2026: uczennica z dysleksją – matura rozszerzona na 96%, uczeń z dysleksją – E8 na 98%, uczennica z dysleksją i dysgrafią – E8 na 92%, uczeń z ADHD – matura rozszerzona na 91%).
Najczęstsze pytania
1. Czy fiszki są bezużyteczne?
Sama fiszka nie jest problemem — badania nad nauką słownictwa konsekwentnie pokazują, że fiszki połączone z regularną powtórką działają dobrze. Problemem jest to, co na fiszce zapisano. Gotowe zestawy sklepowe zawierają zwykle jedno polskie tłumaczenie, czyli dokładnie ten fragment znajomości słowa, który nie wystarcza. Jeśli już masz taki zestaw, przepracuj go metodą 3 Z i dopisz brakujące elementy.
2. Ile słów trzeba znać na poziom B2 / C1 / STANAG 3?
Tej liczby nikt Ci nie poda jednoznacznie, szczególnie jeśli chodzi o STANAG 3. W różnych źródłach opisujących badania ta liczba waha się od około 2750 pojedynczych słów na poziomie B1 do 8000–9000 rodzin wyrazowych przy poziomie zaawansowanym. Te liczby nie są porównywalne wprost, bo mierzą różne jednostki – jedna rodzina wyrazowa to często cztery czy pięć osobnych słów. Zadania na STANAG 3 miewają różny poziom (od B1 do C1).
3. Czy da się uczyć słówek w kontekście bez nauczyciela?
Tak. Zastosuj metodę 3 Z (zauważ, zbadaj, zbuduj). Nie pomijaj żadnego etapu, bądź konsekwentny, powtarzaj materiał regularnie. Przy samodzielnej nauce największym problemem bywa złaby organizacja pracy i brak motywacji oraz konsekwencji w działaniu. Nauczyciel pomaga w rozwiązaniu tych problemów
4. Jak długo trzeba stosować tę metodę, żeby zobaczyć efekt na czytaniu?
Przy zastosowaniu metody 3 Z (nauka słownictwa w kontekście) pierwsze wyraźne efekty są zauważalne już po kilku tygodniach. Z zaskoczeniem i przyjemnością zauważysz, że kojarzysz i pamiętasz nowe słowa, jak nigdy przedtem.
The government failed to address the local community’s concerns – jak zatem rozumieć to zdanie, które pojawiło się we wstępie? „Rząd nie odniósł się do obaw lokalnej społeczności” wydaje się najlepszym tłumaczeniem. Czy tak właśnie je zinterpretowałeś?
Jeśli czujesz, że potrzebujesz wsparcia w swoim procesie przygotowań do egzaminu zapraszam Cię na lekcje oraz po materiały, które tworzę według metody 3 Z.
O autorce
Nazywam się Barbara Jasińska i od 15 lat uczę angielskiego, głównie na lekcjach indywidualnych oraz w bardzo małych grupach, ponieważ ten sposób nauki uważam za najbardziej efektywny. Stosuję indywidualne podejście do ucznia / kursanta, dlatego przychodzi do mnie wiele osób, które tego właśnie potrzebują. Są to osoby z dysleksją, ADHD, często zniechęcone do nauki, mające za sobą kilka porażek egzaminacyjnych (szczególnie STANAG 3). Z powodzeniem przygotowuję wszystkich do egzaminów (E8, matura, STANAG, Cambridge) i z przyjemnością obserwuję, jak zmienia się ich podejście do nauki angielskiego na bardziej entuzjastyczne.
Chcąc pomagać uczniom z dysleksją jeszcze lepiej w czerwcu 2026 r. ukończyłam kurs Teaching English to Dyslexic Students organizowany przez International House Budapest.
Zapraszam Cię na lekcje i po materiały do nauki.
Opublikowany: 12.08.2026
Aktualizacja: 12.08.2026
Źródła
Nation, I.S.P. (2013). Learning Vocabulary in Another Language (2. wyd.). Cambridge University Press. Tabela „What is involved in knowing a word?”, s. 59.
https://digitalcommons.memphis.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=3977&context=etd
Hu, M., & Nation, I.S.P. (2000). Unknown vocabulary density and reading comprehension. Reading in a Foreign Language, 13(1), 403–430.
https://nflrc.hawaii.edu/rfl/item/43
Kremmel, B. i in. (2023). Unknown Vocabulary Density and Reading Comprehension: Replicating Hu and Nation
https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/lang.1262
Laufer, B. (2021). Lexical thresholds and alleged threats to validity: A storm in a teacup? Reading in a Foreign Language, 33(2), 238–246.
Bezpłatny PDF: https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ1317203.pdf
Laufer, B., & Ravenhorst-Kalovski, G.C. (2010). Lexical threshold revisited: Lexical text coverage, learners’ vocabulary size and reading comprehension. Reading in a Foreign Language, 22(1), 15–30.
https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ887873.pdf
Cepeda, N.J., Pashler, H., Vul, E., Wixted, J.T., & Rohrer, D. (2006).Distributed practice in verbal recall tasks: A review and quantitative synthesis. Psychological Bulletin, 132(3), 354–380. https://augmentingcognition.com/assets/Cepeda2006.pdf
Kim, S.K., & Webb, S. (2022). The Effects of Spaced Practice on Second Language Learning: A Meta-Analysis. Language Learning, 72(1), 269–319. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/lang.12479
Barkley, R.A. The Important Role of Executive Functioning and Self-Regulation in ADHD.
https://www.russellbarkley.org/factsheets/ADHD_EF_and_SR.pdf
Narzędzia i materiały dla czytelnika
English Vocabulary Profile — https://www.englishprofile.org/wordlist
Paul Nation — materiały do pobrania https://www.wgtn.ac.nz/lals/about/staff/paul-nation
diki.pl — słownik z przykładami zdań, przydatny w kroku „zbadaj”
Arkusze egzaminacyjne CKE — cke.gov.pl (uzupełnij dokładny adres podstrony z arkuszami)
arkusze.pl — wygodniejszy w obsłudze zbiór arkuszy z lat poprzednich
Baza materiałów – https://www.linguisticatelier.com/baza-materialow/
STANAG – https://www.linguisticatelier.com/stanag-6001/